wsiepolskie.pl

Encyklopedia Wsi i Regionów

Województwo

lubelskie
  • Las Stocki
  • Las Stocki
  • Uroczyste obchody Bitwy w Lesie Stockim
  • Uroczyste obchody Bitwy w Lesie Stockim
  • Oddział partyzancki
  • Warta honorowa pod pomnikiem
  • Winnica Las Stocki
  • Uroczystości pod pomnikiem
  • Pomnik upamiętniający bitwę w Lesie Stockim
  • Sprzęt strażacki OSP Wąwolnica
  • Wąwolnicka Apokalipsa , 2maja 1946 r.
  • Zakład betoniarski w Zalesiu
  • Zakład betonu
  • Zakład betonu
  • Podchorążowie przed pomnikiem
  • Pomnik
  • Lucjan Bernaciak „Janusz”- brat „Orlika”
  • Tablica pamiątkowa na obelisku
  • Salwa honorowa
  • Warta honorowa przed pomnikiem "Orlika"
  • Pomnik przed domem rodzinnym  "Orlika"
  • Kombatanci , żołnierze "Orlika"
  • Pomnik
  • Zalesie

Herb

WOJEWÓDZTWO LUBELSKIE


Mapa Polski - województwo Lubelskie

 

 

Stolica województwa:
Lublin
Obszar:
25 122 km²
Ludność ogółem: 2 157 200 mieszk. (GUS 2009 r.)
• w miastach 1 003 920
• na wsi 1 153 280
Większe miasta: Lublin, Chełm, Zamość, Biała Podlaska, Puławy, Świdnik
Gęstość zaludnienia: 86 mieszk./km²
Urbanizacja 46%
Powiaty ogółem: 24
• powiaty grodzkie 4
• powiaty ziemskie 20
Gminy ogółem: 213
• gminy miejskie 20
• gminy miejsko - wiejskie 21
• gminy wiejskie 172
Tablica rejestracyjna: L

 

GUS
Województwo Lubelskie - Statystyczny portret terytorium

Statystyczne Vademecum Samorządowca - innowacyjna publikacja opracowana przez Główny Urząd Statystyczny, przedstawia statystyczne portrety jednostek terytorialnych naszego kraju.
czytaj więcej

 

Położenie przy wschodniej granicy Unii Europejskiej z Ukrainą i Białorusią, to jeden z atutów regionu lubelskiego, jako miejsca przyjaznego inwestorom, chcącym działać w sąsiedztwie rynków wschodnich. Przez region i sześć przejść granicznych prowadzą najważniejsze transkontynentalne szlaki drogowe i kolejowe z Brukseli, Berlina i Warszawy do Lwowa, Odessy, Kijowa, Mińska, Moskwy. Przejścia graniczne w regionie przejmują blisko połowę ruchu osobowego i towarowego przypadającego na całą polską granicę wschodnią. W Koroszczynie funkcjonuje jeden z najnowocześniejszych w Europie terminali odpraw towarowych, a w Małaszewiczach największy w tej części kontynentu kolejowo-samochodowy port przeładunkowy. Olbrzymie znaczenie dla spedycji towarów na szlaku z Azji do Europy ma Linia Hutnicza Szerokotorowa.

 Lublin, z czterema uniwersytetami, politechniką i kilkoma prywatnymi szkołami wyższymi,  jest jednym z największych ośrodków akademickich kraju – co czwarty mieszkaniec miasta jest studentem. Warto zaznaczyć, że od wielu lat z oferty lubelskich uczelni korzystają tysiące młodych ludzi z Ukrainy, Białorusi, Kazachstanu i innych krajów byłej Wspólnoty Niepodległych Państw. Natomiast doktorantów z tych państw kształci Kolegium Polsko-Ukraińskich Uniwersytetów. W 20 szkołach wyższych całego regionu zdobywa wiedzę już grubo ponad 100 tys. studentów.

Obok uczelni działają liczne państwowe instytuty badawcze i centra badawczo-rozwojowe, w tym Instytut Agrofizyki PAN i Krajowe Laboratorium Pasz Instytutu Zootechniki w Lublinie oraz prestiżowe ośrodki w Puławach: Instytut Nawożenia Uprawy i Gleboznawstwa, Państwowy Instytut Weterynaryjny, Instytut Nawozów Sztucznych, Oddział Pszczelnictwa Instytutu Sadownictwa i Kwiaciarstwa, Ośrodek Diagnostyki i Zwalczania Zagrożeń Biologicznych Wojskowego Instytutu Higieny i Epidemiologii, Zakład Doświadczalny Instytutu Podstawowych Problemów Techniki PAN. Silne zaplecze naukowe sprawia, że najbardziej obiecującym dla gospodarki regionu jest sektor nowych technologii.

Gospodarka regionu opiera się na rolnictwie - Lubelskie, mając dobre warunki glebowo-klimatyczne, jest krajowym liderem wielu upraw rolniczych i sadowniczych, m.in. chmielu, malin, porzeczek, truskawek. W ostatnich latach bardzo dynamicznie rozwija się produkcja i przetwórstwo zdrowej, certyfikowanej żywności, coraz większe znaczenie zyskują też uprawy roślin energetycznych.

W przemyśle ważną rolę odgrywają sektory: budowlany - bazujący na lokalnych złożach wapienia, kredy, margla i piasku, drzewny i meblarski, wykorzystujący towarowe drzewostany lasów państwowych, wydobywczy – z górnictwem węgla kamiennego oraz maszynowy – z produkcją śmigłowców, traktorów, maszyn rolniczych i budowlanych.

Region Lubelski to obszar atrakcyjny dla turystów lubiących aktywne formy wypoczynku, do których zachęcają tysiące kilometrów znakowanych szlaków pieszych, rowerowych, konnych oraz liczne ścieżki przyrodnicze w parkach narodowych i krajobrazowych. Wypoczynek i relaks w bliskim kontakcie z naturą gwarantują setki gospodarstw agroturystycznych, specjalizujących się w wyrobie tradycyjnych produktów, regionalnej kuchni, prowadzących szkółki jeździeckie, łowiska wędkarskie, organizujących spływy kajakowe, rajdy rowerowe czy np. fotograficzne safari.

Poza bogactwem przyrody Lubelskie oferuje wiele miejsc i zabytków związanych z różnymi kulturami i religiami. Najważniejszym jest Zamość – idealne miasto renesansu z listy światowego dziedzictwa UNESCO, tworzone i zamieszkiwane w przeszłości przez katolików, prawosławnych, Greków, Żydów, Ormian. Znakomitym przykładem przenikania kultury i religii wschodu i zachodu Europy jest Kaplica Trójcy Świętej na lubelskim Zamku - zabytek najwyższej światowej klasy, łączący gotycką architekturę z rusko-bizantyńskimi malowidłami.

Podział administracyjny

♦ Obszar

Województwo lubelskie, o łącznej powierzchni 25 122 km2, jest trzecim co do wielkości województwem w Polsce. Usytuowane w południowo-wschodniej części kraju sąsiaduje od północy z województwami podlaskim i mazowieckim, od zachodu ze świętokrzyskim, a od południa z podkarpackim. Jego wschodnia granica z Białorusią i Ukrainą wyznacza jednocześnie wschodnią granicę Unii Europejskiej.

Lubelszczyzna dzieli się na 213 gmin oraz 20 powiatów, w obrębie których znajduje się 4 116 miejscowości wiejskich i 41 miast, z których 4 to miasta na prawach powiatu. Zgodnie z wymogami statystyki regionalnej Unii Europejskiej w województwie wydzielono 3 podregiony (NUTS III): bialskopodlaski, chełmsko-zamojski i lubelski.

 ♦ Ludność

Według danych szacunkowych liczba ludności województwa lubelskiego na koniec września 2009 roku wyniosła 2 157,2 tys. osób i zmniejszyła się o 0,3% w porównaniu z analogicznym miesiącem 2008 roku. Na 100 mężczyzn przypadało 106 kobiet. Gęstość zaludnienia w województwie była stosunkowo niewielka, na 1 km2 przypadało 86 osób. W miastach zamieszkiwało 46% ludności. Tendencję wzrostową wykazywał wskaźnik urodzeń żywych, który zwiększył się o 2,2% w stosunku do 2006 roku.

Na koniec listopada 2007 roku stopa bezrobocia rejestrowanego wyniosła 12,7% i była wyższa o 1,5 % od wskaźnika krajowego. W lokalnych urzędach pracy było zarejestrowanych 114,9 tys. bezrobotnych, z czego 53,8% stanowiły kobiety. Liczba bezrobotnych zmalała o 17,5% w stosunku do listopada 2006 roku. Spośród osób bezrobotnych 55% stanowili mieszkańcy wsi, a 65,2% osoby wcześniej pracujące. Udział osób w wieku 18-24 lat wyniósł 23,6% ogółu bezrobotnych.

Powiaty Lubelszczyzny

(powierzchnia i mieszkańcy wg stanu z 2007 r.)

 ♦ Powiat Lublin - 147,5 km kw., 353 500 mieszkańców

♦ Powiat Biała Podlaska - 49,4 km kw., 58 047 mieszkańców

♦ Powiat Chełm - 35,3 km kw., 68 611 mieszkańców

♦ Powiat Zamość - 30,5 km kw., 66 747 mieszkańców

♦ Powiat bialski - 2753,7 km kw., 114 449 mieszkańców

♦ Powiat biłgorajski - 1677 km kw., 104 648 mieszkańców

♦ Powiat chełmski - 1790,2 km kw., 80 930 mieszkańców

♦ Powiat hrubieszowski - 1269,5 km kw., 69 476 mieszkańców

♦ Powiat janowski - 875,3 km kw., 48 156 mieszkańców

♦ Powiat krasnostawski - 1031,9 km kw., 69 747 mieszkańców

♦ Powiat kraśnicki - 1005,3 km kw., 100 260 mieszkańców

♦ Powiat lubartowski - 1290,4 m kw., 90 878 mieszkańców

♦ Powiat lubelski - 1679,4 km kw., 138 964 mieszkańców

♦ Powiat łęczyński - 633,8 km kw., 57 273 mieszkańców

♦ Powiat łukowski - 1394,1 km kw., 108 779 mieszkańców

♦ Powiat opolski - 811,2 km kw., 63 470 mieszkańców

♦ Powiat parczewski - 952,6 km kw., 36 820 mieszkańców

♦ Powiat puławski - 933,0 km kw., 117 331 mieszkańców

♦ Powiat radzyński - 965,2 km kw., 61 750 mieszkańców

♦ Powiat rycki - 615,5 km kw., 60 085 mieszkańców

♦ Powiat świdnicki - 469,0 km kw., 72 301 mieszkańców

♦ Powiat tomaszowski - 1487,1 km kw., 89 441 mieszkańców

♦ Powiat włodawski - 1256,3 km kw., 40 534 mieszkańców

♦ Powiat zamojski - 1872,3 km kw., 110 827 mieszkańców

Położenie

Województwo lubelskie leży w środkowo-wschodniej części Polski. Graniczy z województwami: podlaskim, mazowieckim, świętokrzyskim i podkarpackim. Lubelszczyzna sąsiaduje z Białorusią i Ukrainą.

Zachodnią granicę stanowi Wisła, wschodnią zaś rzeka Bug. Obszar północno-zachodni położony jest na Nizinie Południowopodlaskiej. Jest ona lekko falistą równiną z polodowcowymi wzniesieniami. Północno-wschodnią część województwa zajmuje z kolei Polesie (Zachodnie i Wołyńskie). To płaska równina, na której występują obszary bagienne, torfowiska oraz jeziora (najczęściej jeziora krasowe na Równinie Łęczyńsko-Włodawskiej). Środkową i południowo-zachodnią część województwa stanowi Wyżyna Lubelska, z licznie występującymi wąwozami i dolinami rzek, zaś południowo-wschodnią Wyżyna Zachodniowołyńska. Południowy obszar zajmuje wyżynne pasmo Roztocza o szerokości 15 km ciągnące się od okolic Kraśnika aż do Lwowa. Występuje tu najwyższy punkt Lubelszczyzny - wzgórze Wapielnia (387 m n.p.m.). Ziemie południowo-zachodnie zajmuje Kotlina Sandomierska.

Głównymi rzekami Lubelszczyzny są: Wisła, Bug i Wieprz oraz Bystrzyca, Huczwa i Krzna. Wyżyna Lubelska posiada rzadką sieć rzeczną, a tereny wokół Lublina zagrożone są deficytem wody. Duże zaplecze wody stanowi Polesie, a szczególnie jego część południowa z licznymi jeziorami (68 jezior Równiny Łęczyńsko-Włodawskiej), spośród których największe to: Uściwierz (2,8 km2) i Wytyckie (2,7 km2). Najgłębszymi jeziorami są: Piaseczno (w najgłębszym miejscu - 38,8 m), Białe (ok. 35 m), Krasne (ok. 34 m) i Zagłębocze (23 m). Województwo lubelskie należy do najsłabiej zalesionych obszarów w Polsce, lasy stanowią 21,7% ogólnej jego powierzchni (średnia w Polsce wynosi 28,5%). Najniższy wskaźnik lesistości występuje na Wyżynie Lubelskiej i Zachodniowołyńskiej z uwagi na żyzne gleby wykorzystywane na rzecz rolnictwa. Do najsilniej zalesionych obszarów województwa należą powiaty: janowski (38,1%), biłgorajski (37,9%) i włodawski (37,3%). Przeważa drzewostan iglasty (ok. 75%). Największe kompleksy leśne Lubelszczyzny to: Puszcza Solska, Lasy Janowskie, Parczewskie i Włodawskie.

Na terenie województwa lubelskiego znajdują się dwa parki narodowe: Poleski i Roztoczański, oraz liczne parki krajobrazowe: Chełmski, Kazimierski, Kozłowiecki, Krasnobrodzki, Krzczonowski, Lasy Janowskie, Nadwieprzański, Podlaski Przełom Bugu, Pojezierze Łęczyńskie, Poleski, Puszcza Solska, Skierbieszowski, Sobiborski, Strzelecki, Szczebrzeszyński i Wrzelowiecki. Klimat województwa lubelskiego tworzą ścierające się masy powietrza kontynentalnego i oceanicznego. Charakteryzują go znaczne wahania temperatur rocznych, gorące lata i mroźne zimy oraz umiarkowane opady - roczna suma opadów wynosi 550-650 mm, okres wegetacji trwa 205-210 dni.

Historia regionu

Wschodnia część województwa, między Wieprzem a Bugiem, w okresie od X do XIV w., była terenem spornym między państwem polskim a Rusią. W 981 r. tzw. Grody Czerwieńskie zostały zajęte przez księcia kijowskiego Włodzimierz Wielkiego. W roku 1018 zostały przyłączone do Polski przez Bolesława Chrobrego i pozostały aż do roku 1031. W tymże roku opanował je Jarosław Mądry i około 300 lat władzę nad nimi sprawowali książęta ruscy. Większą część tych ziem została przyłączona do Polski, jako ziemie lenne, dopiero w latach 1340-1366 przez króla Kazimierza Wielkiego. Pod koniec XV w. nastąpiło całkowite wcielenie tych ziem do Korony. W tym samym czasie tereny północno-wschodnie (obecnie powiat bielski i część powiatu włodawskiego) weszły w skład Wielkiego Księstwa Litewskiego.

W XIV w. nastąpiły pierwsze lokacje miast: Lublina (15 sierpnia 1317 r. – nadanie przywileju lokacyjnego przez Władysława Łokietka), Chełma (7 stycznia 1392 r.). Stabilizacja polityczna i pokój po zawarciu unii polsko-litewskiej w Krewie (1385 r.) miała korzystny wpływ na rozwój regionu. Rozwój gospodarczy doprowadził do powstania i rozkwitu wielu miast, takich jak: Biała Podlaska, Biłgoraj, Chełm, Kazimierz Dolny, Kraśnik, Łuków, Parczew. W 1474 r. Kazimierz Jagiellończyk utworzył odrębne województwo lubelskie (pierwszym wojewodą został Dobiesław Kmita). Nie pokrywało się ono z terenami obecnego województwa. Obejmowało tylko jego zachodnią część z obszarem Siedlec, lecz bez Ryk i Stoczka Łukowskiego. Wschodnia część, tj. ziemia chełmska (z Chełmem i Zamościem) oraz województwo bełskie (z Tomaszowem Lubelskim) stanowiły odrębne jednostki administracyjne. Przyporządkowane były, tak jak i województwo lubelskie, prowincji Małopolskiej. Tereny północno-wschodnie (z Białą Podlaską) były częścią Wielkiego Księstwa Litewskiego. W 1520 r. utworzone zostało województwo podlaskie, a następnie wydzielono z niego województwo brzeskie litewskie (od 1566 r. aż do rozbiorów).

***

Okres od XV do połowy XVI w. to szczytowy okres rozwoju Lubelszczyzny, a zwłaszcza Lublina jako stolicy województwa i ziem sąsiadujących. Od czasu podpisania Unii Lubelskiej (w 1569 r.) województwo zaczęło odgrywać znaczącą rolę polityczną. Lublin był miejscem obrad sejmików oraz od chwili utworzenia Trybunału Koronnego (w 1578 r.) stał się również stolicą sądową dla całej Małopolski. Nastąpił znaczny rozkwit miast, rozwój handlu i rzemiosła oraz wzrost liczby ludności. Tworzyły się wielkie majątki rodów magnackich m.in. Zamoyskich, Czartoryskich, Potockich, Firlejów, Tarnowskich. Hetman Wielki Jan Zamoyski zbudował "miasto-twierdzę" Zamość (10 kwietnia 1580 r. otrzymał on prawa miejskie). Kwitła kultura i sztuka, np. renesans lubelski - popularna odmiana stylu renesansowego w architekturze sakralnej, która objęła zasięgiem swojego występowania obszar od Grodna aż po Kalisz. Z Lubelszczyzną związani byli wielcy poeci okresu odrodzenia, m.in. Biernat z Lublina, Jan Kochanowski i Mikołaj Rej. 15 marca 1595 r. powstała Akademia Zamojska (trzecia uczelnia wyższa ówczesnej Rzeczpospolitej).

Druga połowa XVII i pierwsza połowa XVIII w. były dla województwa lubelskiego okresem niepomyślnym. Nastąpiło załamanie dobrej koniunktury i wyniszczenie regionu zostało spowodowane licznymi wojnami, m.in. powstaniem Chmielnickiego (1648-1654), wojną polsko-rosyjska (1654-1656), "potopem" szwedzkim (1655-1656) oraz przemieszczaniem się oddziałów siedmiogrodzkich, współdziałających ze Szwedami (1657 r.). Druga fala zniszczeń przypadła na początku XVIII w. w czasie wojny północnej. Doprowadziło to do wyludnienia miast i wsi, upadku rzemiosła i handlu.

***

Próby odbudowy gospodarki przypadają na okres Sejmu Czteroletniego. Rozwijały się ordynacje i rezydencje magnackie. Lubelskie odegrało znaczną rolę podczas insurekcji kościuszkowskiej (1794 r.). Na ziemi chełmskiej koncentrowały się oddziały wojskowe, a do powstania przyłączyła się licznie szlachta lubelska i łukowska. Po upadku insurekcji i rozbiorach obszar dzisiejszego województwa lubelskiego dostał się pod panowanie austriackie i otrzymał miano Galicji Zachodniej. W 1809 r. Lubelszczyzna została wyzwolona przez wojska księcia Józefa Poniatowskiego i włączona do Księstwa Warszawskiego. Utworzono dwa departamenty: lubelski (z Lublinem, Chełmem i Zamościem) i siedlecki (z Siedlcami, Białą Podlaską i Włodawą). Wschodnią granicę z Rosją tworzyła rzeka Bug, zachodnia biegła wzdłuż Wisły, a południowa, z Austrią, była zbliżona do obecnej granicy z województwem podkarpackim. Po utworzeniu Królestwa Polskiego (1815 r.) departamenty przemianowano na województwa. Do wybuchu powstania listopadowego ośrodkiem życia umysłowego, poza Lublinem, były Puławy. Czartoryscy, którzy sprawowali mecenat nad uczonymi i artystami, chcieli uczynić to miasto "Polskimi Atenami". W czasie powstań listopadowego (1830-1831) i styczniowego (1863-1864) Lubelszczyzna była ważnym terenem walk narodowowyzwoleńczych. Po upadku powstania listopadowego, w 1837 r. przemianowano województwo na gubernię, przy czym w latach 1845-1867 i ponownie w latach 1912-1918 funkcjonowała jedna duża gubernia lubelska. Do niej włączona została gubernia siedlecka. W 1912 r. z części guberni lubelskiej i siedleckiej utworzono gubernię chełmską.

***

Ożywienie gospodarcze województwa lubelskiego nastąpiło po zniesieniu granicy celnej pomiędzy Królestwem Polskim a Rosją w 1851 r. Nastąpił rozwój przemysłu rolnego (cukrownictwa, młynarstwa, gorzelnictwa). Do pobudzenia gospodarki przyczyniło się również otwarcie linii kolejowych, m.in. Warszawa-Terespol (przez Białą Podlaską) i Nadwiślańskiej (Warszawa-Lublin-Chełm-Kowel). Zmiana szlaków komunikacyjnych miała wpływ na upadek większej części miasteczek peryferyjnych. W czasie I wojny światowej Lubelszczyzna była okupowana przez armie austriacką i niemiecką. Po odzyskaniu niepodległości w 1918 r. odtworzono województwo lubelskie, które objęło swoim zasięgiem teren międzyrzecza Wisły i Bugu. W dniach z 6 na 7 listopada 1918 r. został powołany w Lublinie Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej, tzw. rząd lubelski, z Ignacym Daszyńskim jako premierem. Powstałe w 1919 r. województwo lubelskie objęło dawną gubernię siedlecką (Siedlce i południowe Podlasie). Północna granica przebiegała wzdłuż rzeki Bug. Okres międzywojenny to czas względnego rozwoju gospodarczego regionu. Poza Lublinem (przemysł spożywczy, fabryka maszyn rolniczych i wag) nie było znaczniejszych ośrodków przemysłowych. W latach 1937-1939, w związku z realizacją Centralnego Ośrodka Przemysłowego, przystąpiono do budowy większych zakładów przemysłowych, m.in. pod Kraśnikiem, w Lublinie i Poniatowej.

***

Po wybuchu II wojny światowej w 1939 r. województwo lubelskie weszło w całości w skład Generalnego Gubernatorstwa. Lubelszczyzna była areną poważnych działań operacyjnych wojsk, np. jedna z największych bitew kampanii wrześniowej pod Tomaszowem Lubelskiem (w dniach 18-27 września) oraz ostatnia bitwa wojny obronnej pod Kockiem (2-5 października), licznych bitew partyzanckich (Lasy Janowskie i Parczewskie), jak również terenem bezwzględnej eksploatacji gospodarczej, dyskryminacji i eksterminacji ludności polskiej i żydowskiej. Hitlerowski okupant utworzył obozy zagłady (w Bełżcu, Majdanku i Sobiborze), obozy pracy (w Trawnikach, Poniatowej) oraz obozy jenieckie (m.in. w Chełmie, Dęblinie). Zamojszczyznę objęła akcja masowych wysiedleń polskiej ludności cywilnej (ok. 110 tys. osób) a następnie kolonizacji przez osadników niemieckich. W 1944 r., w wyniku letniej ofensywy wojsk radzieckich, armia niemiecka została wypchnięta za Wisłę. Lubelszczyzna była obszarem działania dwuwładzy, w tym PKWN - pierwszego rządu lewicowego, a Lublin przez 164 dni pozostawał tymczasową stolicą Polski. Zniszczenie miast i dewastacja rolnictwa doprowadziło do masowego odpływu ludności. Do 1950 r. na ziemie odzyskane wyjechało ponad 300 tys. osób. W latach 1944-1947 południowo-wschodnia część regionu była terenem walk z oddziałami UPA. W latach 50. przystąpiono do odbudowy, a następnie do rozbudowy przemysłu. Po wojnie województwo lubelskie obejmowało obszar równy przedwojennemu, czyli prawie całe terytorium środkowowschodniej Polski. W 1975 r. dokonano podziału administracyjnego kraju i z obszaru województwa lubelskiego wydzielono sześć nowych województw: bialskopodlaskie, chełmskie, lubelskie, siedleckie, tarnobrzeskie i zamojskie. Współczesne granice województwa zostały ukształtowane w wyniku reformy podziału administracyjnego Polski na początku 1999 r. Nawiązuje ona do podziału terytorialnego sprzed 1975 r.

Opis krajoznawczy

Jest w Unii Europejskiej region bardzo piękny i egzotyczny, położony na wschodnich krańcach Polski, kraina od stuleci pozostająca na styku kultury Zachodu i Wschodu, łącząca tradycje katolickie, prawosławne, judaistyczne, ale także znacznie bardziej orientalne - greckie, ormiańskie, tatarskie...

Przedstawiciele tych nacji zamieszkiwali idealne renesansowe miasto Zamość, nazwane z uwagi na wyjątkowe walory architektury - Padwą Północy. Współtworzyli też potęgę Lublina - stolicy regionu do dziś największej we wschodniej Polsce miejskiej aglomeracji, a przy tym najważniejszego ośrodka nauki i kultury.

Znakiem dawnej wielonarodowej i wieloreligijnej przeszłości jest Kaplica Trójcy Świętej na lubelskim Zamku - zabytek najwyższej światowej klasy, łączący gotycką architekturę z ruskobizantyńskimi malowidłami.

Województwo Lubelskie, liczące sobie już ponad 530 lat, jest regionem czystej, nieskażonej przyrody (chronionej w dwu parkach narodowych i 17 krajobrazowych), żywych ludowych tradycji i rzemiosła, a do tego wspaniałych, nie spotykanych nigdzie poza tym regionem zabytków przeszłości. Takie są np. unikalne w skali Europy kredowe podziemia w Chełmie, jedyne w swoim rodzaju muzeum wnętrz pałacowych w Kozłówce, najstarszy w Polsce sakralny zespół monastyczny w Jabłecznej. By poznać urodę Regionu Lubelskiego, rozkoszować się jego niepowtarzalnymi klimatami i smakami, najlepiej przyjechać tu na dłużej, aby mieć dość czasu na długie spacery, rowerowe wycieczki, a może na wczasy w siodle. Bo tylko wówczas można zobaczyć z bliska najbardziej rozległe w kraju torfowiska Polesia, poczuć siłę potężnych jodeł i buków w borach Roztocza, dać się ponieść magii cichego, nostalgicznego Pobuża.

Krainy geograficzne

Środkowe i płd.-wsch. obszary województwa zajmuje Wyżyna Lubelska. Zbudowana jest ze skał okresu kredowego: wapieni, opok krzemionkowych, gez, margli i kredy piszącej. Różnice odpornościowe wym. skał przyczyniły się do powstania urozmaiconej rzeźby, którą tworzą: ostańce, pagóry, płaskowyże, obniżenia bezodpływowe, doliny - w tym przełomowe. W miejscach pokrytych grubszą warstwą (15-20 m) lessu, np. na Płaskowyżu Nałęczowskim, powstała gęsta sieć wąwozów. Średnia wysokość Wyżyny – 200-220 m. npm. w części zachodniej, 220-240 m. npm. w części południowo-wschodniej.

Od wschodu do Wyżyny Lubelskiej przylega Wyżyna Wołyńska, a od płd.-wsch. – wał Roztocza, który rozciąga się od okolic Kraśnika do Hrebennego, a poza granicą Polski – do Lwowa, wykazując różnorodny typ krajobrazu: w części zachodniej – lessowy, w środkowej – wapienno-piaszczysty, we wschodniej – ostańcowy, o kulminacjach do 390 m. npm. Roztocze opada ku Kotlinie Sandomierskiej tektoniczną krawędzią, której maksymalna wysokość wynosi 80 m (koło Frampola). W granicach województwa znajduje się tylko fragment Kotliny, obejmujący dorzecze środkowej Tanwi i dolnej Sanny. Na piaszczystym, często zwydmionym terenie Kotliny, rozprzestrzeniły się Lasy Janowskie i Puszcza Solska.

Na północ od pasa wyżyn rozciągają się nizinne i przeważnie równinne krainy: Polesia Lubelskiego i Niziny Południowpodlaskiej. Deniwelacje są tu rzędu 10-20 m, przeciętne wysokości 150-170 m npm. W podłożu występują osady wodno-lodowcowe: piaski, żwiry, mułki oraz obszary bagienno-torfowiskowe, np. Krowie Bagno koło Urszulina. Urozmaiceniem krajobrazu są moreny, wydmy, przełomowy odcinek Bugu oraz obszerne kompleksy leśne.

Wśród krain geograficznych niższego rzędu najatrakcyjniejszymi są następujące krainy:

Na Wyżynie Lubelskiej

- Płaskowyż Nałęczowski, pomiędzy Lublinem a doliną Wisły, z lessową rzeźbą, m. in. gęstą siecią wąwozów,

- Małopolski Przełom Wisły, od Annopola do Puław, o deniwelacjach do 100 m,

- Działy Grabowieckie, koło Skierbieszowa i Wojsławic; liczne wąwozy, jary, parowy, wzniesienia do 311 m n.p.m. – kulminacja Wyżyny Lubelskiej.

Na Polesiu Wołyńskim

- Pagóry Chełmskie, z ostańcami wapiennymi i obniżeniami w podłożu marglowym, z Chełmskimi Podziemiami Kredowymi.

Na Wyżynie Wołyńskiej

- Nadbużańskie obszary pomiędzy Horodłem a Hrebennem, z urozmaiconą rzeźbą, lasami, cerkwiami greckokatolickimi i prawosławnymi.

Na Roztoczu

- Roztocze Środkowe, ze wzgórzami wapiennymi, w części krawędziowej, przy granicy z Równiną Biłgorajską, wodospadami, lasami jodłowymi i bukowymi oraz Roztoczańskim Parkiem Narodowym,

- Roztocze Wschodnie (Południowe) położone na południe od Bełżca z najwyższym wzgórzem Krągły Goraj, skamieniałymi drzewami oraz tajemniczymi bunkrami z lat 1940-41 tzw. linii Mołotowa.

Na Polesiu Lubelskim

- Pojezierze Łęczyńsko-Włodawskie; 68 jezior od 1 ha do 284 ha (Uściwierz) i głębokości do 39 m (Piaseczno), z Poleskim Parkiem Narodowym,

- Garb Włodawski. wzniesienia morenowe z pięknym kompleksem Lasów Włodawskich i Sosnowickich.

Na Nizinie Południowopodlaskiej

- Podlaski Przełom Bugu, między Terespolem a Gnojnem (i Drohiczynem – poza granicami województwa),

- Dolina Dolnego Wieprza, od Kocka do ujścia Wisły w Dęblinie, naturalny bieg rzeki, dolina do 4 km szerokości, miejscami wyniesione brzegi, starorzecza.

W Kotlinie Sandomierskiej

- Równina Biłgorajska w międzyrzeczu Sanny i Sanu, z Lasami Janowskimi, wieloma jeziorkami śródleśnymi, wydmami.

źródło: www.lubelskie.pl

Wizytówki